Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Risicoprofiel

Om de risico's van gemeente Stein in kaart te brengen wordt elkaar jaar bij de begroting en jaarrekening een risicoprofiel opgesteld. Bij het opstellen van dit risicoprofiel worden de verschillende risico's binnen de organisatie in beeld gebracht. Dit zijn zowel grote als kleine risico’s, risico’s met interne of externe oorzaak, operationeel dan wel strategisch van aard.

Privacy risico’s
Op basis van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) kan een boete worden opgelegd van maximaal 4% van de omzet. Voor de gemeente Stein zou dit een maximale boete van € 3.600.000 kunnen betekenen.

Beveiligingsrisico’s
ICT ransomware en phishing: De ICT-systemen en- of data worden ontoegankelijk. Systemen zullen niet beschikbaar zijn en gegevens zullen niet meer te openen zijn. De dienstverlening naar interne medewerkers en inwoners zal hier hinder van ondervinden.

Garantstellingen
De gemeente staat garant voor instellingen als zij hun verplichtingen niet kunnen nakomen. Kans hierop is zeer klein, omdat er een waarborgfonds bij betrokken is.

Grondexploitaties
Belangrijke uitgangspunten bij het beoordelen van de resultaten van de grondexploitatie zijn het voorzichtigheidsprincipe (verliezen nemen wanneer ze zich voordoen) en realisatieprincipe (winsten nemen bij voldoende zekerheid van behalen). Echter zijn er wel risico’s verbonden aan de grondexploitaties indien er niet voldoende kavels worden afgenomen, waardoor vertraging kan plaatsvinden. In zijn algemeenheid kan gesteld worden dat door de toenemende complexiteit van de ontwikkelingen en de hoogte van de investeringen de risico’s in de grondexploitaties alsmaar groter worden.

Dossier BAG B.V.
Er kan niet uitgesloten worden dat de gemeente Stein naar aanleiding van het faillissement van BAG B.V. geconfronteerd gaat worden met kosten, gericht op het verwijderen van de op het terrein aanwezige (minerale) reststoffen.

Jeugd zorgaanbieders
XONAR voldoet aan de voorwaarden voor trede 2 van het draaiboek maar kan nog niet volledig voldoen aan de voorwaarden voor de aanbestedingen van de jeugdregio. Er is een risico dat (delen van) de komende aanbestedingen niet gegund kunnen worden. Daardoor is er een verhoogd risico van nieuwe discontinuïteit. Om deze reden wordt de monitoring door de Jeugdautoriteit in 2026 gecontinueerd. Vanuit de jeugdregio zullen er elk kwartaal accountgesprekken plaatsvinden met Xonar over de strategische ontwikkelingen en financiële situatie bij Xonar.
In het bindend advies van de Jeugdautoriteit is geregeld dat bij nieuwe continuïteitsproblemen de gemeenten niet opnieuw kunnen worden aangesproken op een financiële bijdrage. In zo’n situatie wordt ingezet op scenario’s voor overdracht van zorg naar andere zorgaanbieders.
De gemeenteraden in de jeugdregio hebben voor het herstelplan van XONAR maximaal en voor zover nodig 8,0 mln. ter beschikking gesteld. In een RIB hebben wij u geïnformeerd dat aan XONAR afgerond 4,2 mln. financiële steun is verstrekt. Dit bedrag wordt definitief vastgesteld aan de hand van een nog te ontvangen accountantsverklaring over rechtmatige declaratie. Daarnaast is aan JENS een garantie verstrekt van 1,8 mln. in verband met tijdens het dienstverband bij XONAR opgebouwde ontslagvergoedingen van overgestapte medewerkers. De garantie eindigt op 1-1-2029. Het risico beoordelen wij als laag. Het totale beslag op de 8,0 mln. is daarmee 4,2 mln. + 1,8 mln. = 6,0 mln. De resterende 2,0 mln. valt nu vrij naar de gemeenten met de aantekening dat er nog steeds een verhoogd risico is op discontinuïteit van XONAR en daarmee het risico van frictiekosten als gevolg van de herplaatsing van cliënten bij andere zorgaanbieders. Voor de gemeente Stein is de vrijval, onder voorbehoud van de nog te ontvangen accountantsverklaring, € 63.400

Mutsaersstichting heeft in de afgelopen periode verbeteringen gerealiseerd maar is zeker nog niet uit de problemen. Voor 2025 wordt een negatief exploitatieresultaat verwacht. Dit is conform de verwachting in het continuïteitsplan. De exploitatie is nog zwak en daardoor erg gevoelig voor incidentele tegenvallers. Daarom blijven de Limburgse gemeenten ook in 2026 samen met de Jeugdautoriteit via maandelijkse monitoring de ontwikkelingen op de voet volgen en sturen waar mogelijk bij. Ook Zuid-Limburg neemt sinds november 2025 deel aan deze monitoring.
Voor 2026 is sprake van een conservatieve begroting, met maximaal ingecalculeerde bekende risico’s om de kans op tegenvallers te minimaliseren.
De jeugdregio heeft eerder om principiële redenen besloten geen financiële bijdrage te verlenen in het continuïteitsplan van de Mutsaersstichting. Tegelijkertijd zijn de gemeenten wettelijk verantwoordelijk voor de continuïteit van de jeugdzorg. In het geval van Mutsaersstichting ging het bij aanvang van het herstelplan om 700 à 800 van onze jeugdigen in zorg waarvoor wij verantwoordelijkheid dragen. Die verantwoordelijkheid nemen wij zeer serieus.
Het ministerie geeft aan gebruik te maken van het instrument van in deplaatstelling als de gemeenten niet voldoen aan de wettelijke plicht om voldoende jeugdzorg in te kopen. Dit komt neer op een gedwongen betaling van 2,9 mln. door de gemeenten in de jeugdregio Zuid-Limburg waarbij de coördinatie en regie uit handen worden gegeven. In deze context hebben de wethouders jeugdzorg van de jeugdregio besloten de colleges en gemeenteraden te adviseren akkoord te gaan met een financiële bijdrage van in totaal 2,9 mln. De financiële bijdrage is in de vorm van een geldlening en onder voorwaarden. Een delegatie van de wethouders jeugdzorg heeft contact gehad met de jeugdregio’s Midden- en Noord Limburg en het ministerie. In deze contacten is benadrukt dat het uiteindelijk aan de gemeenteraden is om een uitspraak te doen over een financiële bijdrage.
In de periode Q1/Q2 2026 nemen de gemeenteraden een besluit over een financiële bijdrage. Het aandeel van de gemeente Stein is € 117.800

Het herstelplan van Via Jeugd is in juli 2025 vastgesteld door de wethouders jeugdzorg van de jeugdregio. De gemeenten hebben de financiële problemen bij Via Jeugd kunnen oplossen door de reguliere bekostiging van de JeugdzorgPlus (JZ+) deels met terugwerkende kracht aan te passen naar de sterk gewijzigde situatie en regelgeving. Daardoor is voor het herstelplan geen financiële steun van de gemeenten nodig.  
Het herstelplan bestrijkt de periode 2025 t/m 2027 en is gebaseerd op aannames over continuïteit van zorgvolume, substitutie van JZ+ naar ambulante zorg en de inrichting van Zorg- en Onderwijsknooppunten. De JZ+ in de traditionele vorm zoals wij die nu kennen wordt in de komende jaren via om- en afbouw fors afgebouwd en vervangen door andere zorgvormen.
Wij zien twee risico’s die forse gevolgen kunnen hebben voor de aannames in het herstelplan en daarmee de continuïteit van Via Jeugd.

• Het recent nieuw gesloten contract voor JZ+ van Landsdeel Zuidoost (bestaande uit delen van Brabant en volledig Limburg), waaraan ook de jeugdregio Zuid-Limburg vanaf 2027 deelneemt. In het contract wordt reeds geanticipeerd op de om- en afbouw van JZ+. De ambulante zorg die ervoor in de plaats komt is geen onderdeel van het contract. Afwijkingen in volumeontwikkeling of instroom in ambulante zorg kunnen gevolgen hebben voor de exploitatie en positionering van Via Jeugd binnen Landsdeel Zuidoost.
• De vorming van Zorg- Onderwijsknooppunten (ZOK) krijgt mogelijk een andere invulling dan voorzien in het herstelplan dat uitgaat van een volwaardig ZOK voor Via Jeugd. Het implementatieplan voorziet in het werkgebied van Landsdeel Zuidoost enkele mini-ZOK. Indien de uiteindelijke inrichting afwijkt van de uitgangspunten in het herstelplan, kan dit gevolgen hebben voor zorgvolume, samenwerking met onderwijs en de financiële uitgangspunten van de organisatie.

Hoewel Via Jeugd voldoet aan de voorwaarden van trede 2 van het draaiboek continuïteit jeugdhulp is in overleg tussen de organisatie zelf, Jeugdautoriteit en de gemeenten besloten de indeling in trede 3 vooralsnog te handhaven. Nu het nieuwe contract JZ+ van Landsdeel Zuidoost is gesloten en de bestuurlijke fusie met Stichting Koraal per 1 juli 2025 gerealiseerd is wordt een afschaling naar trede 2 opnieuw in overleg besproken en overwogen. De ontwikkelingen bij Via Jeugd worden gevolgd via een drie maandelijkse monitoring door gemeenten en jeugdautoriteit.

Risico’s gemeentefonds
De algemene uitkering is de belangrijkste inkomstenbron voor de gemeente. Hierin spelen een aantal belangrijke ontwikkelingen, waarvan op dit moment niet te duiden is wat het financiële effect zal zijn. Hierin zitten wel bepaalde risico's.

• Ontwikkeling accres: de ontwikkeling van de algemene uitkering wordt voor een belangrijk deel bepaald door de ontwikkeling van het acres. Per 2024 is de nieuwe financieringssystematiek vervroegd ingevoerd. Deze nieuwe systematiek houdt in dat het volume deel vanaf 2024 wordt gebaseerd op een 8-jaars historisch gemiddelde van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product (bbp). De indexatie voor inflatie volgt de prijs van het BBP van het lopende jaar. We zien echter dat de komende jaren we werkelijke inflatie hoger zal zijn dan het gemiddelde van BBP. Dus we krijgen de komende jaren waarschijnlijk te weinig middelen voor het opvangen van onze loon- en prijsstijgingen.
• Het aantal specifieke uitkeringen is de laatste jaren fors gestegen. Dit leidt tot extra verantwoordings- en controlekosten bij gemeenten. Afgesproken is dat er een verlaging van het aantal specifieke uitkeringen gaat plaatsvinden inclusief een aangekondigde taakstelling van 10%. Dit wordt nog verder uitgewerkt met eventueel nieuwe vormen van uitkeringen.
• Het Rijk komt in 2026 met een voorstel voor de nieuwe verdeling van het gemeentefonds, die in 2027 moet ingaan.

Juridische risico’s
Onze gemeente loopt juridische risico’s in zijn algemeenheid, aangezien gemeenten besluiten neemt waartegen bezwaar en beroep kan worden ingesteld.

Fiscale risico’s
De gemeente Stein wordt - mede door veranderingen in wet- en regelgeving - geconfronteerd met een aantal risico’s/onzekerheden op fiscaal gebied.

Loon- en prijsontwikkeling
Inflatie en CAO stijgingen zijn afgedekt met de in de circulaires genoemde percentages. De werkelijkheid kan positief dan wel negatief hiervan afwijken.